از گذشته تا کنون به دلیل وجود نیاز های مختلف انسان ها با یکدیگر، بازارها مکانی برای خرید و فروش و مبادلات افراد با یکدیگر بوده است. با پیشرفت جوامع و نیاز به وجود مکان هایی تخصصی تر برای امور مالی و همچنین نظارت بر مبادلات مالی، تلاش برای ایجاد بازار های مالی به ثمر نشست. در این مقاله قصد داریم به بررسی بیشتر هر آنچه در ارتباط با بازارهای مالی باید بدانیم، بپردازیم.

بازارهای مالی چه جور بازارهایی هستند؟

بازارهای مالی بازارهایی هستند که در آن‌ها معامله‌گران، دست به خرید و فروش دارایی‌های مالی نظیر اوراق‌بهادار، طلا، سهام، کالا و… میزنند. قیمت معاملات در این بازارها بر اساس فرایند عرضه و تقاضا مشخص می‌شود. بازارها اصولا، خریداران و فروشندگان را در یک مکان قرار میدهند تا آن‌ها بتوانند به‌سادگی یکدیگر را پیدا کنند. بنابراین به نوعی بازارها، معامله‌ بین آن‌ها را تسهیل می‌کنند.

آیا بازار های مالی فقط مختص به بازار بورس اوراق بهادار است؟

آیا بازار مالی فقط مختص به بازار بورس اوراق بهادار است؟

زمانی که حرف از بازارهای مالی می‌شود، ذهن بیشتر افراد تنها به‌سمت بورس اوراق بهادار متمایل می‌شود. در حالی که بازارهای مالی مختلفی مانند بورس کالا، بازار طلا، مسکن و … با اهداف متفاوتی وجود دارد که اکثر افراد با آن‌ها آشنا نیستند. بازار های مالی ابعاد و انواع مختلفی دارند که در ادامه با برخی از آنها آشنا خواهیم شد.

کارکرد های بازار های مالی چیست؟

یکی از کارکردهای بازارهای مالی، کشف قیمت و ارزش گذاری بر روی دارایی مالی است. یعنی بر اساس اطلاعات و قیمت عرضه و تقاضای موجود در بازار، قیمت اوراق بهادار تعیین می‌شود.

هر چه بازار کاراتر باشد قیمت اوراق بهادار صحیح تر و با منطق بهتری تعیین می‌شود؛ یعنی ارزش اوراق بهادار یا دارایی مالی به ارزش ذاتی خود نزدیکتر میشود.

هر‌چه شرایط رقابت کامل در بازار بیشتر فراهم باشد؛ یعنی تمامی اطلاعات به موقع در دسترس عموم قرار گیرد و تعداد زیادی معامله‌گر در بازار حضور داشته باشند، قیمت اوراق بهادار بهتر و نزدیک‌تر به قیمت واقعی آن مشخص می‌شوند.

از مصادیق بازار مالی براساس حق مالی میتوان به بازار بدهی و بازار سهام اشاره کرد؛ یعنی بازیگران بازارهای مالی یا سهامدار هستند یا رابطه طلبکار و بدهکار با شرکت مورد نظر دارند.

انواع بازار های مالی

طبق بندی بازار های مالی:

بازارهای مالی را می‌توان بر‌اساس حق مالی، سررسید ابزار مورد معامله، ساختار سازمانی و زمان واگذاری آن‌ها به چهار طبقه دسته‌بندی کرد.

بازار های مالی بر اساس سررسید ابزار معامله به چند دسته تقسیم میشوند؟

بازار های مالی بر اساس سررسید ابزار مورد معامله به ۲ دسته زیر تقسیم میشوند:

بازار پول:

بازار پول، بازاری است که در آن اوراق بهادار با سررسید کمتر از یکسال مورد معامله قرار میگیرد و نقدشوندگی آن نیز نسبت به بازار های دیگر بیشتر است. در این بازار ریسک های مالی مانند ریسک عدم پرداخت سود نسبت به بازار های دیگر کمتر است و با افزایش مدت زمان آن نرخ بهره افزایش می یابد. اوراق خزانه و اوراق تجاری شرکت ها از جمله ابزار های این بازار محسوب می شوند.

 بازار سرمایه:

بازاری برای خرید و فروش اوراق قرضه و اوراق مالکیت است. کار اصلی بازار سرمایه ایجاد پلی ارتباطی بین تامین کننده سرمایه‌های خرد و کلان، چه حقیقی و چه حقوقی میباشد. بازار سرمایه در واقع تسهیل کننده فرآیند خرید و فروش ابزارهای مالی (اسناد خزانه، اوراق تجاری و گواهی سپرده) است. اوراق مالکیت یا سهام و اوراق قرضه شرکت ها از  جمله ابزار های این‌بازار‌ محسوب‌ می شوند.

بازار سرمایه شامل بازار اولیه که در آن سهام شرکت ها برای اولین بار وارد بورس جهت معامله میشود و بازار ثانویه نیز جهت ایجاد نقدشوندگی و معاملات سهام شرکت ها بوجود آمده است.

بازار های مالی بر اساس ساختار به چند دسته تقسیم میشوند؟

از لحاظ شکل ساختاری و پذیرش شرکت ها، بازارهای مالی به 2 دسته زیر تقسیم میشوند:

بازار رسمی:

بورس اوراق بهادار به علت حمایت دولت، وجود شفافیت، قوانین و مقررات دشوار جهت پذیرش شرکت ها در آن به عنوان بازاری سازمان یافته و رسمی در این طبقه بندی قرار میگیرد.

بازار خارج بورس (OTC):

بازار خارج از بورس (OTC) که به آن بازار مبتنی بر چانه‌زنی نیز می‌گویند، بازاری است که در آن معامله بر روی اوراق بهادار شرکت‌هایی که در بورس پذیرفته نشده‌اند انجام می‌شود. این بازار دارای مکان فیزیکی خاصی نیست و شرایط آسان‌تری برای ورود به آن نسبت به بازارهای رسمی وجود دارد. البته ریسک های زیادی نیز برای سرمایه گذاران در این بازار طبعا وجود دارد.

در ایران بازار خارج از بورس به معنای بیان شده وجود ندارد ولی از لحاظ برخی قوانین بازار فرابورس معادل بازار خارج از بورس است و تنها تفاوتی که در آن‌ها وجود دارد این است که بازار فرابورس دارای یک مکان فیزیکی است.

بازار های مالی بر اساس زمان معامله به چند دسته تقسیم میشوند؟

بازارهای مالی از لحاظ نحوه و زمان مورد معامله به 2 دسته زیر تقسیم میشوند:

بازار آتی (بازار مشتقه):

در این بازار اوراق مشتقه مورد معامله قرار میگیرد. اوراق مشتقه اوراقی است که طی آن خریدار یا فروشنده قراردادی را که زمان اجرای آن برای آینده است انجام میدهند. در طی این معاملات خریدار یا فروشنده، موظف است نوعی از دارایی مالی را در آینده بخرد یا بفروشد.

بازار نقدی:

بازاری است که در آن به محض وقوع معامله، تمام مبادلات مالی نیز در همان لحظه اتفاق می‌افتد. یعنی در لحظه انجام معامله، فرایند تسویه یعنی پرداخت مبلغ توسط خریدار و دریافت آن توسط فروشنده، مالکیت آن کالا یا اوراق‌بهادار به خریدار منتقل می‌شود.