سرمایه گذاری در هر بازار قانونی، برای بازیگران آن حق و حقوقی را به همراه دارد که هر شخص متناسب با حقوقی که بر عهده اش است، باید در جهت رسیدن به اهداف طرف دیگر تلاش کند. سهامداران شرکت های بورسی نیز با سرمایه گذاری و خرید سهام، حقوقی دارند که مدیران شرکت در قبال انجام آن مسئول اند. در یک دسته بندی کلی این حقوق به دو دسته حقوق مالی و غیر مالی تقسیم می شود.

حقوق مالکیت سهام شرکت ها در قانون تجارت ایران ذکر شده و اطلاع از این حقوق برای سهامداران و مدیران شرکت ها ضروری می باشد. در این‌ مقاله قصد داریم بیشتر به بررسی حقوق سهامداران بپردازیم.

حقوق مالی سهامداران بورسی

حقوق مالی سهامداران به چند دسته تقسیم می شود؟

در یک دسته بندی کلی حقوق مالی سهامداران یک شرکت به 2 بخش زیر تقسیم می شود:

الف) حق سهیم شدن در سود شرکت:

سهامداران بورسی از زمان خرید سهام‌ شرکت ها باید در هر گونه تقسیم سود شرکت سهیم شوند. تشخیص سود و تعیین مقدار آن بر عهده مجمع عمومی عادی سالانه شرکت می باشد که در پایان سال مالی شرکت و با حضور همه سهامداران شرکت برگزار‌ می‌شود.

منظور از سود، سود خالص شرکت منهای زیان های احتمالی سالهای قبلی شرکت است که درصورت عدم انباشته شدن آن میتواند بین سهامداران تقسیم شود. مبلغ پرداختی سود به هریک از سهامداران مطابق با مقدار سهامی است که او در اختیار دارد.

ب) سهیم شدن در دارایی های شرکت (حق تقدم در خرید سهام جدید):

هر یک از سهام داران‌ به نسبت سهامشان در دارایی شرکت ها سهیم هستند.‌ بنابراین، صاحبان سهام در زمان حیات شرکت، در صورت تصمیم به افزایش سرمایه، به نسبت سهامی که مالک اند؛ در خرید سهام جدید نیز حق تقدم دارند.

در زمان انحلال شرکت و پس از پرداخت بدهی‌های آن، شرکا به نسبت سهام خود در شرکت، از دارایی باقی‌مانده سهم خواهند برد؛ مگر این‌که برخی از شرکا دارای سهام ممتاز باشند و امتیاز سهام آنان این باشد که در زمان تقسیم دارایی شرکت، ترجیحا مبلغ سهام ممتاز پرداخت شود و پس از پرداخت این سهام چیزی باقی نماند که به نسبت سهام عادی پرداخت شود.

حقوق غیر مالی سهامداران بورسی

حقوق غیر مالی سهامداران به چند دسته تقسیم می شود؟

در یک دسته بندی کلی حقوق غیرمالی سهامداران یک شرکت به 4 بخش زیر تقسیم می شود:

الف) حق‌اطلاع:

سهامداران حق دارند از وضعیت کلی شرکت اعم از صورت‌ های مالی، اخبار شرکت، گزارش های مدیران و حسابرسان شرکت مطلع باشند. همینطور دعوت نامه و تاریخ برگزاری مجمع چند روز قبل از برگزاری آن جهت اطلاع سهامداران باید منتشر شود.

ب) حق رای:

همانطور که گفته شد شرکت های حاضر در بورس هر ساله مجامع عمومی عادی را برگزار می‌کنند که در این مجامع عمومی به تصمیمات کلان و اساسی شرکت مانند تقسیم سود، تغییرات اساسنامه و … می‌ پردازند. معمولاً این تصمیمات شامل انتخاب اعضای هیأت مدیره و بازرسان شرکت، تقسیم سود، تغییرات اساسنامه و انحلال شرکت است.

یکی از حقوقی که سهامداران شرکت های بورسی دارند؛ حق رای در مجامع عمومی شرکت ها می باشد. رای سهامداران متناسب با میزان دارایی سهم آنها میتواند در برنامه کاری آینده شرکت مهم و تاثیر گذار باشد. البته نکته حائز اهمیت در رای گیری مجامع این است که با توجه به اینکه تعداد سهام سهامداران در قدرت رای آنها موثر است عموما سهامداران عمده شرکت ها در ترکیب هیئت مدیره و تصمیم گیری های شرکت موثر هستند.

ج) حق واگذاری سهام:

خرید یا فروش سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس از طریق مراجعه به هر یک از شرکت های کارگزاری و تکمیل فرم دستور خرید یا فروش یا از طریق معاملات آنلاین‌ صورت ‌می‌پذیرد. انتقال سهام یك سهامدار در شركت های سهامی عام، نیازی به موافقت هیأت مدیره یا مجمع عمومی ندارد.

د) تعهدات سهامداران:

تنها تعهد سهامداران به عنوان دارنده سهام یک شرکت، پرداخت مبلغ سهم است. اگر این مورد را انجام دهد به عنوان سهامدار شرکت تعهد دیگری ندارد. اگر شرکت بنا به هر دلیلی نتواند دیون خود را نسبت به بدهکاران شرکت پرداخت کند، سهامداران به نوبه ی خود هیچ تعهدی نسبت به پرداخت دیون شرکت ندارند و طلبکاران شرکت حق مراجعه به آنها را ندارند.

تعهدات سهامداران نسبت به شرکت در اساسنامه شرکت ذکر شده است و نمی توان با تغیر آن تعهد جدیدی بر آن افزود و یا آن را افزایش داد.

جمع بندی:

 در پایان با توجه به حقوق مالی و غیر مالی که برای سهامداران ذکر کردیم، می توان اینگونه نتیجه گرفت که برای موفقیت در هر نوع سرمایه گذاری، باید قواعد و قوانین حاکم بر آن بازار را شناخت. سهامداران به عنوان سرمایه گذاران در بازار بورس با مطالعه قانون تجارت و شناخت احکام آن میتوانند مسیر صحیح سرمایه گذاری را فرا گرفته و در جهت کسب بازدهی بیشتر به شرکت و خود و کمک به رشد شرکت در رسیدن به اهداف خود موثر واقع شوند.